عوامل و موانع پیشرفت

1ـ انذار

انذار، به معنای «بیم دادن» و «برحذر داشتن» است. در بسیاری از آیات قرآن، به طور مستقیم و غیر مستقیم، از سلاح انذار برای جلوگیری انسان از ارتكاب جرم و گناه به ویژه كفر و شرك استفاده شده است.

و كسانی كه كفر ورزیدند و نشانه‌های ما را دروغ انگاشتند، آنانند كه اهل آتشند و در آن ماندگار خواهند بود.

«آیه‌ی 39 سوره‌ی بقره»

 آری، كسی كه بدی كسب كند و گناهش او را فرا گیرد، پس چنین كسانی اهل آتشند و در آن ماندگار خواهند بود.« آیه‌ی 81 سوره‌ی بقره»

هم‌چنین در بعضی از آیات، نسبت به پیروی از شیطان و دسیسه‌های وی كه در گناه كردن متجلی می‌شود،انذار شده است؛ زیرا پیامد آن، چیزی جز افسوس و كیفر نیست.

…و از گام‌های شیطان پیروی مكنید؛ كه او دشمن آشكار شماست.« آیه‌ی 167 سوره‌ی بقره»

چرا شیطان، دشمن آشكار آدمی است؟ پاسخ آن در آیه‌ی 168 سوره‌ی بقره این‌گونه اظهار شده است:

او شما را فقط به بدی و زشتی فرمان می‌دهد و وا می‌دارد تا به خداوند چیزی را كه نمی‌دانید، نسبت دهید.

2ـ سپاس‌گذاری از نعمت دهنده و پرستش او

در بسیاری از آیات الهی، به نعمت‌هایی كه خداوند متعال به انسان عنایت فرموده، اشاره شده است تا روحیه سپاس‌گزاری ازنعمت دهنده در وی ایجاد گردد و از این رهگذر، خداپرست شود.

ای مردم! پروردگارتان را پرستش كنید؛ كه شما و كسانی را كه پیش از شما بوده‌اند، آفریده است، باشد كه به تقوا گرایید. همان خدایی كه زمین را برای شما فرش گسترده و آسمان را بنایی افراشته قرار داد و از آسمان، آبی فرود آورد و از رهگذر آن، میوه‌ها را خارج ساخت. پس برای خدا، همتایانی قرار ندهید، در حالی كه خود می‌دانید.« آیه‌ی21و22 سوره‌ی بقره »

چگونه خدا را منكر هستید؟ با آن‌كه مردگانی بودید و شما را زنده كرد. باز شما را می‌میراند و باز زنده می‌كند و آن‌گاه به سوی او باز گردانده می‌شوید. اوست آن كسی كه آن‌چه در زمین است، همه را برای شما آفرید. سپس به آفرینش آسمان پرداخت.« آیات 28و29 سوره‌ی بقره»

3ـ تبشیر (بشارت دادن)

از جمله عواملی كه در پیشرفت و هدایت آدمی تأثیر به سزایی دارد، بشارت‌هایی است كه خدای عزیز در قبال عقاید و كارهای صالح، به انسان داده است. در بسیاری از آیات الهی به این موضوع پرداخته شده است.

و به كسانی كه ایمان آورده و كارهای شایسته انجام داده‌اند، مژده ده كه آنان را باغ‌هایی خواهد بودكه از زیر درختان آن، جویبارها روان است. هرگاه میوه‌ای از آن باغ‌ها روزیِ ایشان شود، گویند: این همان است كه پیش از این روزی ما بوده است. مانند آن نعمت‌ها برای آنان آورده شود و در آن‌جا همسرانی پاكیزه خواهند داشت و در آن‌جا، جاودانه خواهند بود.« آیه‌ی 25 سوره‌ی بقره »

و برای رسیدن به آمرزش پروردگار خود و بهشتی كه نهایتش به قدر آسمان‌ها و زمین است و برای پرهیزكاران آماده شده،  بشتابید. [پرهیزكاران] همان‌ها هستند كه در فراخی و تنگی، انفاق می‌كنند و خشم خود را فرو می‌برند و از مردم در می‌گذرند… و آنان كه چون كار زشتی كنند یا بر خود ستم روا دارند، خدا را به یاد می‌آورند و برای گناهانشان آمرزش می‌طلبند… پاداش آنان آمرزش پروردگارشان و بوستان‌هایی است كه از زیر درختان آن، جویبارها روان است. جاودانه در آن بمانند و پاداش اهل عمل چه نیكو است.«آیه‌های 132 تا136 آل عمران»

 4ـ گذشت و بخشش

به هرحال، بیشتر انسان‌ها دچار خطا و لغزش و جرم و معصیت می‌شوند. برای آن كه ارتباط میان مخلوق و خالق، با جسارت و بی‌ادبی و هتك حرمت الهی ـ‌‌كه در گناه كردن متجلی می‌شود‌‌ـ قطع نگردد، غفوریت، غفّاریت، توّابیت و رحمت خاص الهی مطرح شده است. در این صورت، رشته‌ای كه میان عبد و معبود است و با ارتكاب گناه از هم گسسته شده، دوباره به هم می‌پیوندد و حتی به عوض جرم و گناه، حسنه و ثواب در نامه‌ی اعمال فرد خطاكار، نوشته می‌شود. در پاره‌ای ازآیات قرآنی كه فراوان نیز هست، به این نكته‌ی مهم پرداخته شده است. در آیه‌های 63 تا 76 سوره‌ی فرقان درباره‌ی ویژگی‌های بندگان خدا و معامله‌ی خداوند با آنان، سخن به میان آمده كه بسیار جالب است.

مگر كسی كه توبه كند و ایمان آورد و كار شایسته كند كه در این صورت، خداوند بدی‌هایشان را به نیكی‌ها تبدیل می‌كند و خداوند همواره آمرزنده‌ی مهربان است. هركس توبه كند و كار شایسته انجام دهد، به سوی خدا باز می‌گردد (و پاداش خود را از او می‌گیرد).« آیه‌ی 70 و71 سوره‌ی فرقان »

منبع : مجله بشارت  / نشريه قرآني ويژه جوانان